نواخانی زنانه ومردانه در مجالس عزا وماتم در کوچ - قسمت آخر

86-آنها که دل کباب دارند مایم(ماییم)     گل دسته بزیر خاک دارند مایم ( ماییم )

آنها که کنار موج دریا هستند آن گوشه نشین موج دریا مایم ( ماییم).

87-اگر درد دلم هم چین بمونه ( بماند ) یقین دارم که بر مو (من) جان نمونه (نماند )

اگر درد دلم با کوه بگویم      که کوه لرزه وخلق حیرو (حیران ) بمونه (بماند).

88-دل تنگی که مو(من) دارم که داره ؟   رخ زردی که مو ( من) دارم که داره؟

سخنها می شنوم از دوست ودشمن    به دل صبری که مو ( من) دارم که داره(دارد)

89-مو( من) هرچه می کنم دل را ملامت      که آتش از کف پایم برآمد

که هرچند می کنم که دل نسوزه  دلم می سوزه تاروز قیومت (قیامت )

90-در آن خانه که بابا ناله می کرد    شکایت با گلای لاله میکرد 

سر بالین خود هیچ کس نمی دید     بصد حسرت گیبان پاره می کرد (بکسر کاف)-----

91-دل مو (من) غم گرفته غم گرفته    چو حمامی که دود و دم گرفته 

 که هرچند می کنم تعجیل به رفتن     همین کوچ دامنم محکم گرفته 

92-راه اومده یم ، تمام راه آومده یم        این راه تمام خسته وزار اومده یم 

مو (من) پنداشتم که مادرم برجایه    حالاکه بیه( نیست ) مو به چه کار آومده یم ( امده ام )

93-دل مو چون جرس آخر صدا کرد    ببین چرخ فلک با ما ( مو) چه ها کرد 

 مو از چرخ فلک گله ندارم   که هرچه بر سرم آومد (آمد) خدا کرد ( بکسر کاف)

94-دو چشم براه در دارم خدایا     عزیز ی در سفر دارم خدایا 

 به مو (من) می گند (می گویند ) عزیز تو می آیه     به دل شوق دگر دارم خدایا

95-نوجوان مرده خبر از دل لیلی دارد    ناله هایش اثر از گنبد مینا دارد 

چون شب جمعه شود مادر هرمرده جوان    بر سر قبر پسر شیون وغوغا دارد .-----

96-دوستان در بوستان چون عزم گل چیدن کنید     اول از یاران دور افتاده ، یاد از من کنید 

چون خبر ازمرگ من آید به نزدیک شما    مجلسی با هم بگیرید ، شیون وماتم کنید

97-در غربت اگر درد بگیره بدن مو (من)     که غسل دهد یا که ببرد کفن مو (من)؟

تابوت مرا سوی بلندی بگذارید     شاید که خورد بوی وطن بر بدن مو ( من)

98-دلم تنگ است وتنگ است این دل مو (من)    نه از فولاد نه از سنگ است دل مو (من)

اگر فولاد می بود می گداختم   مگر شهر فرنگ است ، این دل مو (من)

99-دوستان ، همگی شما چطور دوستانید ؟عزیز مرا از سر راه بردارید !

برگرانید ، پهلوی خود بنشانید  دو دیده ی روشن مرا بستانید ( بستونی)تلفظکنند .

100-دیدار تو از گل گلستان بهتر      دیدار تو از ملک سلیمان بهتر !

دیدار که هر صبح ومسا ء می دیدم      از کعبه واز مدینه وجان بهتر !

101-زدست که بنالم که خداکرد    مرا تنها چو مرغان هوا کرد !

جدایی در میان خلق انداخت     مرا از جان شیرینم جدا کرد !

102-شبا(شبها) که آتشون (آتشان) می داشته باشی (باشید )   دمادم یاد مو (من)

می کرده باشی ( باشید)

نوشتم نامه ای از پرده ی دل      به پیش یکدگر می خوانده باشی (به فتح ش وسکون ی)

103-دلم زمرگ جوانان ، فغان وشین دارد    فغان زمرگ غلی اکبر حسین دارد 

خبر دهید جوانان اهل ایمان را     که تا بپا بکنند ماتم جوانان را 

که هرکه برده ، از او داغ نوجوان پسری   در این مقدمه دارد زحال ما خبری .

نواهای زنانه :

104- غم نگذارد که ما بی غم نشینیم یک نفس    دامن صحرا بگیرم مثل کوگ (کبک) در قفس

دامن صحرا بگیرم سر به صحرا برکنیم     نه رفیق راه مانده ، نه بجان ما نفس !

105-تابوت غریبان بدم دروازه    اصل ونسب غریب کسی نشناسه 

گر بر سر او تاج منور باشد      نام خوش او ، غریب بی کس باشد ( باشد )----

106-مآیم که بگریم که دلم خالی شو(شود)  از کنج چشون(چشمان من)جوی آب جاری شو ( بضم ش)

مایم (می خواهم )که بگریم که زمین گل گرده (گردد)   شاید که عزیزم به وطن راهی شو (شود)

107-آنجا که منم از غریب نام نبری ( نام نبرید)   از نام بناکام غریب نام نبری ( بفتح ر وسکون ی)

مو( من ) سوخته ی راه غریبان شده یم   مو سوخته را دو باره غریان نبر ی ( نبرید)

108-زدست راه غربت داد وبیداد    زدست راه غربت ، ناله ی زار

نمی دونم کدوم خانه خرابی!   کلید راه غربت را به مو داد؟

109-راه غربت مرا بجان آورده      گوشت های مرا به استخوان آورده 

 بهره نخورد زخانمان وفرزند     هر کس که جدایی بمیان آورده 

110-آشنایی می توان کرد وجدایی مشکل است     شربت روز جداییمثل زهر قاتل است 

حاصل عمرم تو بودی ، ای عزیز مهربان    چون تو رفتی از بر مو(من) عمر مو بی حاصل است .

111-چرا سر گشتگی را یاد کردی (کردید)    مرا با ناله وفریاد کردی (کردید)

مگر مهر غلی در دل نداشتی ؟    که ایام گذشته ر(را) یاد کردی (کردید)

112-پدر خوب است ومادر خیلی بهتر     نهال بی عوض باشد برادر 

هزاران گر نشیند دربرابر   نمیآید زهیچ یک بوی برادر !

113-برادر جان برادر جان ، برادر     برادر دانه ی یاقوت خواهر 

اگر خواهر بمیرد در غریبی       بگیریر پایه ی تابوت خواهر

114-که خواهر بی برادر ، خوش ندارد   به هر مجلس که میره (می رود ) پشت ندارد

به هر مجلس که میره ، خوار وزاره     به دست ماند که پنج انگشت نداره (ندارد)

مرثیه از زبان حضرت زینب :

115-گفت : ای برادر باجان ودل برابر من    بیا که مرگ حسن ریخت خاک بر سر من 

بیاکه شد دل زینب زغصه ریش آخر !    بیا که کرد معاویه کار خویش آخر 

هنوز هجر نبی آورد به فریادم     هنوز ماتم زهرا نرفته از یادم 

هنوز دیده ی خونبار در سراغ علی (ع) است  هنوز لاله ی دل داغ دار داغ علی است 

زمانه رخت سیه باز دربرم نکند     خدانکرده فلک بی برادرم نکند.......

نواهایی کهذیلا خواهم نوشت : توسط بانو ک کبری صبوری نقل شده است که مادرش معصوم کوچی هم از نواخوانان معروف کوچ هستند وهنوز هر دو بزرگوار زنده هستند . والبته خاله کبری صوری بنام فاطمه نساء کوچی که در سال 1373 فوت نموده است هم از نواخوانان وذاکران معروف روستای کوچ بوده است وکبری صبوری ، این نواهارا از مادر وخاله اش یاد گرفته است واما نواها:

116-موهای ترا داغ پریسان دارد     داغ تو مرا بی سر وسامان دارد

آیم بسر خاک تو بسیار بگریم     شاید که ترا خاک پشیمان دارد 

117-آیم بسر خاک تو روزی صد وبیست      چشمان سر خاکتو بر مو مگریست 

 خود می دانی که از طاقت تو بی صبرم  مادر تو خود می دانی که سوخته ی داغ تو کیست !

118-گردر خوابی تا ترا بیدار کنم     گر در عرقی تا عرقت پاک کنم 

درزیر عرق قطره ی آبی طلبی   تا کور شوم قطره ی آبی به تو دم ( دهم )

119-تورا داشتم زمادر یادگاری    گهی انگشتری ، گه گوشواری !

گهی بوسم گهی بر دیده گذارم    که تا شاید دلم گیره قراری 

120-چه شده مادر کلان ترم     اول کعبه ، دوم تاج سرم 

 شما مردم نمی دانید بدانید    مادر مرا داشته بجای پدرم ----

121-هلا مادر که وقت خیر واشد    گل ونار وبهی از هم جدا شد 

گل نار وبیهی ، نارنج خوش بو     جدایی که به تکمیل خدا شد 

122-در آن خانه که بابا ناله میکرد      سفارش با گلای لاله میکرد 

سر بالین خود هیچ کس نمی دید      هزارارمان گریبان پاره می کرد 

123-شما که امدید به پرسه ی ما      به خورسندی ، دل رنجیده ی ما 

 شما که اومدید اخلاص خوانید       قدم های شما رو دیده ی ما 

124- یاد آن روزی که باهم سر سفره بودیم     با هم سخنان نیک وبد گفته بودیم 

نیک گفته بودیم ونیک اشنفته بدیم    ایا سخن از جدایی کی گفته بدیم 

125-در شب قتل حسین دیده ی گریان زینب   داشت اندیشه ی فردای یتیمان زینب 

چون خم زلف رسای علی اکبر خوابید    سر شب تابه سحر خواب پریشان می دید ----

126- زینب به سکینه گفت که ای مونس جان     چاک است ،چرا/ پیرهنت را دامان ؟

گفتا که نشانی یتیمان است این !     دردی است یتیمی که ندارد درمان 

127-زینب به سکینه گفت که ای غمدیده     چاک است چرا پیرهنت تا سینه ؟

گفتا که نشانه ی یتیمان است این     چشمی که پدر بزیر خنجر دیده !

128-دل گرفته ی ما سخت مشکلی دارد    نمرده ای دل قاسم ، عجب دلی دارد 

کسی که مرده از آن داغ نوجوان پسری    دراین مقدمه دارد زحال ما خبری 

129- شما که آمدی ، رنجیده شده پای شما    گل میریزد برقد وبالای شما

وزدور دهن می خوام، وز نقره زبان    تا ور گوید عرض قدمهای شما !

130-آن جا که ترا کشتند چه بیدادی بود     نه بانگ نماز ونه مسلمانی بود 

آن جاکه ترا کشتند ، مادر نبود     دستهای تو در حنای دامادی بود ----

131-آن جا نبودم که نقره پاشان کنم   آنجا نبودم که جان به قربان کنم 

آن جا نبودم ، بار سفر می بستی    شاید که ترا زآن سفر پشیمان کنم 

132-شما در غم چه ها کردی که مو همچون کنم   نافه ای  چون شیرین بر ترمه ات قربان کنم 

هر چه که آید زدستم آن کنم       در حکم خدا چاره ندارم ، چه کنم ؟

133-تابوت مرا بلند تر از باد کنی( کنید)   تابوت مرا زچوب شمشاد کنی ( کنید )

تابوت مرا قدم قدم بگذارید     در هر قدمی هزار فریاد کنی(کنید )ب ضم ک وفتح ن وسکون ی 

134-افسوس که روح در بدن نیست مرا   کردم سفری که آمدن نیست مرا 

یاران وبرادران مرا یاد کنید     با فاتحه ای روح مرا شاد کنید 

135-چه شد مادر که با ما مهربان بود     چو چتری بر سر ما سایه بان بود 

کشیدند چتر دولت بر سر ما     به قبرستان سپردند مادر ما ----

136- ما غمزده ها غمزده ای می طلبیم   در کوه فرات خانه ای می طلبیم 

در کوه فرات خانه ای نیست مرا     مجنون شده ایم بهانه ای می طلبیم 

137-بدیدم که گل از گلزار می رفت    دو شمع نقره از بازار می رفت 

هنوزخواستم جلوی خویش گیرم      بدیدم که گل از دنبال می رفت 

138-نارنج وترنج نورسید مادر    ای اطلس سبز نورسید مادر 

حالاکه بعقل خود رسیدی مادر     تو مرغ شدی وبر پریدی مادر

139-ای کرببلا خانه خرابم کردی   مهمانی ظلم بی حسابم کردی

در کرببلا بود مرا یک پسری       بردی پسرم ودل کبابم کردی 

140-در خانه دارم ناله های زار تو    بریده دارم بقچه ها بر قد وبالای تو

بخدا زار می گردم که نبینم داغ تو     با دو چشم خود بدیدم خاک در بانهای تو ----

141-نویسم نامه ای از بی نوایی    ببندم بر پر مرغ هوایی

ببر ای مرغ به دست مادرم (دلبرم) ده     بگو صد داد وبیداد از جدایی

142-بیا مادر بیا از مو(من) خبر گیر    مو بیمارم سرم از غم بدر گیر 

اگر روزی سرا غ مو بیایی    سرای آخری را در نظر گیر 

143-یتیمی درد بی در مان یتیمی    یتیمی خواری دوران یتیمی 

الهی طفل بی بابا نگردد      اگرگردد دراین دنیا نگردد

144-درآن خانه که مو بیمار باشم   غریب وناتوان وزار باشم 

نبشد بر سر مو قوم وخویشی    میان دوست ودشمن خوار باشم 

145-زمانه رو به آبادی نداره     دلی که غم گرفت شادی نداره

همان طفلی که نو آمد بدنیا      زدست مرگ آزادی نداره---

146-شما که آومدید سر دار مایید    چو شر بت بر لب بیمار مایید

شماکه آمدید باشید سلامت     در این ماتمسرا ، غمخوار مایید

147-اگر ایام پیشتر را کنم یاد   رگان جان مو ( من ) آید بفریاد 

رگان جان مو از هم بسوزد      شود خاکستر وخاکش برد باد 

148-اسم دایی مبرید که ضررداره جانم    مو( من) از غم دایی ، مرده ی قبرستونم ( قبرستانم)

شی گریان وروز سراغ پرسونم ( پدسانم)    شاید که از غم دایی ، بر آید جونم (جانم)

149-برای دایی ( عمو ) جان میدهم مو(من)  برای دایی ام( عمویم ) ایمان میدهم مو ( من)

همان کاغذ که از پیش دایی ( عمو) بیاید   به آن ملک سلیمان می دهم مو( من)

150-شما پدارید که عمویم ( دایی ام) شده فراموش    اگر اسمش برند خونم زند جوش

چشمان روشن مو (من) کور گردد    اگر یک دم کنم آن را فراموش!-------

151- بیا از در درآ مهمان من شو    نمک پاش دل بریان من شو 

که روشنایی رفته از چشا مو ( چشمهایم )    بیا روشنایی چشمان من شو 

152-امروز شمارا در مصیبتها می بینم    شمارا در محنت تنها می بینم 

دراین داغ شما ما هم شریکیم     در این ماتم سرا همرا یک جا می بینم 

153-در سرای دایی که رسیدم      سلام کردم علیکی نشنیدم 

به هر خاکی که دایی پانهاده     به مثل تو تیا در پشمم کشیدم 

154-دو تا بلبل زدست ما رها شد  یکی مشکل ، یکی مشکل گشا شد

یکی در باغ شاهان جا گرفته   یکی جارو کش امام رضا شد

155-کفتر بسر مو هوا کرد وبرفت    روی به مشهد وامام رضا کرد وبرفت 

خواستم که اورا زآب دیده برگردانم   از آب دو دیده آشناکرد وبرفت ----

156-رفتم به غریبی که بسازم خانه    از آب دو دیده ها نویسم نامه 

این هم نامه ، این هم جواب نامه     از بر گشتنم دگر خدا می دانه(می داند)

157-دلم از راهدور آزار داره (دارد)     بروی سینه زخم مار داره 

که مرهم می گذارم ، به نمی شه (نمی شود )    دلی که آرزوی دیدار داره 

158-زدست دیده ودل هردو فریاد    که هرچه دیده بیند ،دل کند یاد 

بسازم خنجری نشش ، زپولاد    زنم بردیده تا دل گردد آزاد

159-هر آن کس عاشقه ، از جان نترسد     زبند کنده وزندان نترسد 

دل عاشق بود گرگ گرسنه      که گرگ از هی هی  چوپان نترسد

160-آز آن روزی که مارا آفریدی     بغیر از معصیت ف چیزی ندیدی 

خداوندا بحق هشت وچارت زمو ( من) بگذر ، شتر دیدی، ندیدی!---

161-خدایا داد ازایت دل داد ازاین دل ددد    که مو یک دم نگشتمشاد ازاین دل 

چو فردا داد خواهان داد خواهند     بگویم صد هزاران داداز این دل 

162- مرا نه سر نه سامان آفریدند    پریشان وپریشان آفریدند 

پریشان خاطران رفتند درخاک      مرا از خاک ایشان آفریدند

163-سری دارم که سامانش نمی بود    غمی دارم که پایانش نمی بود 

اگر باور نداری سوی من آی    ببین دردی که درمانش نمی بود !

164- بود درد مو و درمانم از دوست بود وصل من وهجرانم از دوسن 

اگر قصابماز تن وا کند پوست      جدا هرگز نگردد جانم از دوست !

165- بپوشم شال وبفروشم قدک را   بنازم گردش چرخ فلک را 

بگردم آب دریاها سراسر     ببرم هر دو دست بی نمک را ----

166-باز گو از قاسم ودامادیش       از حنا بندان وعیش وشادیش

عیش قاسمشد مبدل با عزا      بسته شد ازخون حنا بر دست وپا 

باز گو میر علمدارت چه شد     ای برادر ! یار وغمخوارت چه شد 

قطع شد دست علمدار حسین     کشته شد یاران بصد افغان وشین 

باز گواز عمه ها وخواهران   این سفر غزت دارند یا خوار وذلیل ؟

 عمه ها وخواهرانت خواروزار  چون اسیران فرنگ وزنگبار 

 جملگی بر ناقه ی عریان سوار   (( واحسینم واحسینم واحسین )). عبارت واحسینم در چایان هر بیت در نوحه ی با توسط کل زنان حاضر در مجلس عزا تکرار وپی خوانی دسته جمعی می شود وزنان بر سر وسینه می زنند و زن خواننده اصلی بیت بعد را می خواند وباز میان بند یا همان عبارت داخل گیومه را تکرار می کنند .واما یک نوحه دیگرکه توسط زن ذاکر اهل بیت در مجلس عزا خوانده می شود وبقیه زنان ضمن همراهی او بر سر وسینه می زنند ویا بر سر خویش می زنند که اصطلاحا به آن سر واکردن ویا سر وازدن می گویند :

خواننده : خوش آمدید عزیزان   دیر آمدید رفیقان   گویا که از غریبان  سیر امدید عزیزان 

ای داد از غریبی فریاد از غریبی ( این عبارت دسته جمعی تکرار می گردد وبر سروسینه می زنند )

ای چرخ بی مروت  افتاده ام به غربت   غربت باما چه ها کرد  بی خویش را قربان کرد 

  مارا زهم جدا کرد( ای داد از غریبی بی داد از غریبی ) دسته جمعی خوانند

 از جور اهل کینه   یتیم شده سکینه  تاب قفس ندارم   رحمی کن بحالم ای پادشاه علم 

 یاران دیدید چه ها شد   طوفان بکربلاشد ( ای داد از غریبی  بیداد از غریبی )

در کربلا خروشان   ابر عزا بپا شد ما ها سیه پوشانیم یا فاطمه کجایی   آسوده دل چرایی ؟

 مگر تو در بهشتی  آیا خبر نداشتی   که کشته شد حسینت ضیاء نور عینت از غرفه سر بدر کن   بر کشته ها نظر کن تا کشته ها ببینی زهرا به محشر آمد با حوریان سیه پوش

 ( ای داد از غریبی  بیداد از غریبی= دسته جمعی خوانند )

پیراهن حسین را  افکنده بر سر دوش    ای شاه اگر ترا هست  عقل وصیانت وهوش

   حال حسین واصحاب    یک دم مکن فراموش 

ای داد از غربی بیداد از عریبی ( دسته جمعی خوانند واین نوع نوحه سرایی در مجالس عزای زنانه بسیار خوانده می شود که در قسمتهای قبلی هم گوشه ای آز آن اشاره کردم ومن خود شاهد خواندن آن توسط مرحوم مادرم در مجالس عزا در مسجد محل در 40سال پیش بوده ام وعمه ها وخاله ها ی من وزن دایی ام وزن عمویم وبسیاری از زنان این نوحه هارمی خوانند وساعتها زنان مجلس عزا را به عزا داری مشغول می کردند تا حسابی سینه بزنند وبر سر بکوبند طوری که حال بسیار ی از زنان در مجلس عزا منقلب می شد ومجبور بودند برای بهبود او اور ا از مجلس عزا به خانه ببرند وبه درمانش اقدام کنند.محمد حسن اساس . چهر شنبه 24 مهر ماه 1397 این مطلب را بپایان رسانیدم 

 

 

 

 

 

 

/ 0 نظر / 17 بازدید